STAATSCOURANT
Nr. 17254
4 juli
2022


Besluit van 7 juni 2022, [nr. 2022001203] houdende instelling van het ereteken voor verdienste Nederlandse Douane

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Financiлn van 31 mei 2022, 2022-0000154621, directoraat-generaal Douane;

Gelet op het advies van de Kanselier der Nederlandse Orden van 17 februari 2022, kenmerk KNO/2022/24862;

Overwegende dat het uitreiken van het ereteken voor verdienste bijdraagt aan de waardering voor diegene die een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd dan wel zich gedurende een periode in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane, de Douane en een ander onderdeel van het Ministerie van Financiën of voor de Douane en het Ministerie van Financiën, in nationaal of internationaal verband;

Hebben goedgevonden en verstaan:

Artikel 1

In dit besluit wordt verstaan onder:

  1. Onze Minister:   Onze Minister van Financiën;
  2. Douane:   het directoraat-generaal Douane;
  3. bevoegd gezag:   de directeur-generaal Douane;
  4. ereteken:   het ereteken voor verdienste Nederlandse Douane, de modelonderscheiding;
  5. decorandus:   een ambtenaar, andere Nederlander of vreemdeling aan wie het ereteken zal worden uitgereikt;
  6. oorkonde:   de bij het ereteken behorende oorkonde;
  7. miniatuurversiersel:   verkleinde versie van de modelonderscheiding;
  8. draaginsigne:   het draagteken voor een civiel tenue.

Artikel 2

  1. Er is een ereteken voor verdienste Nederlandse Douane, hierna te noemen 'het ereteken'.
  2. Het ereteken kent drie graden, te weten van hoogste naar laagste:
    1. het ereteken in goud;
    2. het ereteken in zilver;
    3. het ereteken in brons.

Artikel 3

  1. Onze Minister kent eenmalig het ereteken in goud met oorkonde toe aan diegene die:
    1. een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd of zich gedurende een periode van 3 tot 5 jaren in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane en het Ministerie van Financiën, in nationaal of internationaal verband of,
    2. drager is van het ereteken in zilver en andermaal in aanmerking komt voor het ereteken.
  2. Onze Minister kent eenmalig het ereteken in zilver met oorkonde toe aan diegene die:
    1. een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd of zich gedurende een periode van 3 tot 5 jaren in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane en tenminste een ander onderdeel van het Ministerie van Financiën of,
    2. drager is van het ereteken in brons en andermaal in aanmerking komt voor het ereteken in brons.
  3. Onze Minister kent eenmalig het ereteken in brons met oorkonde toe aan diegene die een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd of zich gedurende een periode van 3 tot 5 jaren in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane.

Artikel 4

  1. Onze Minister kan het ereteken aan zowel ambtenaren, andere Nederlanders als aan vreemdelingen toekennen.
  2. Onze Minister kan het ereteken postuum toekennen.
  3. Onze Minister kan afzien van toekenning van het ereteken:
    1. wanneer het gedrag van de decorandus niet onbesproken is, of
    2. hangende een onderzoek dat is ingesteld naar de integriteit van de betreffende decorandus.

Artikel 5

  1. Het Ereteken kent 3 graden en is van hoog tot laag uitgevoerd in goud, zilver en brons. Het is vormgegeven als achtpuntige ster (regulier octagram) met een middellijn van 35 millimeter en dikte van 3 millimeter. De sterpunten lopen van buiten naar binnen langs de lengteas omhoog in hoog reliлf (3D). De voorzijde van het stervormige ereteken toont in het midden in hoog reliлf (3D) een gelauwerde caduceus. De keerzijde vertoont gecentreerd, van boven naar beneden in reliëf (2D) de Latijnse woorden 'HONESTAS, PERITIA, AUDACIA en COOPERATIO' en rondom boven en onder in reliëf (2D) 'KONINKRIJK DER NEDERLANDEN'.
  2. Het groot-model versiersel is door middel van een ring bevestigd aan een moiré lint van 27 millimeter breed dat in het midden wordt gekenmerkt door een oranje baan van 5 mm in oranje gelijk aan de Nederlandse oranje wimpel. Aan weerszijden wordt deze baan geflankeerd door een baan van elk 5 mm uitgevoerd in wit die symbool staan voor het witte doek van de douanebanier. Aan weerszijden worden de witte banen geflankeerd door een baan van elk 3 mm uitgevoerd in het 'Rijkshuisstijl Mintgroen', de formele communicatiekleur van de Douane. Aan weerszijden worden de randen van het lint gekenmerkt door een baan van elk 3 mm uitgevoerd in 'Rijksoverheid (lichter) Blauw', waarmee de Rijksoverheid wordt gesymboliseerd en waarvan de Douane deel uitmaakt.
  3. Het miniatuurversiersel is een verkleinde versie van de in lid 1 en 2 van dit artikel beschreven modelonderscheiding met het ereteken van 16 millimeter doorsnede in 3 graden, met van hoog tot laag een antiekgouden, antiekzilveren en antiekbronzen afwerking, dat is bevestigd aan het moirй lint van 16 millimeter breed.
  4. De baton is 27 bij 11 millimeter en is overtrokken met het moiré lint van de onderscheiding. Voor de aanduiding van de graad wordt een baton van hoog naar laag voorzien van een respectievelijk gouden, zilveren of bronzen palmtak.
  5. Het draaginsigne of 'knoopsgatversiersel' is uitgevoerd als strikvariant met moirй lint van 9 millimeter breed met dezelfde samenstelling en kleuren als het lint van het ereteken, maar met verhoudingsgewijs aangepaste breedte van banen. De uitvoering van de strikvariant is in geheel 27 millimeter breed en wordt overeenkomstig de graad van het ereteken van hoog naar laag uitgerust met respectievelijk een gouden, zilveren of bronzen palmtak.

Artikel 6

  1. Diegene met het ereteken in brons of zilver aan wie andermaal een ereteken wordt toegekend, draagt alleen het ereteken met de hoogste graad.
  2. Diegene aan wie de medaille is toegekend is bevoegd om de in artikel 5, lid 1, 2, 3 en 4 genoemde verschijningsvormen volgens geldende richtlijnen te dragen op daartoe aangewezen uniformen.
  3. De verschillende verschijningsvormen van de medaille zoals omschreven in artikel 5, mogen niet gelijktijdig worden gedragen.
  4. In plaats van de draagwijze als omschreven in lid 2, kan diegene aan wie het ereteken is toegekend gehouden zijn aan andere richtlijnen van de draagwijze.

Artikel 7

De toekenning van het ereteken gaat vergezeld van een op naam gestelde oorkonde, ondertekend door het bevoegd gezag, daartoe gemachtigd door Onze Minister.

Artikel 8

  1. Het bevoegd gezag, daartoe gemachtigd door Onze Minister, kent op advies van een 'commissie van advies onderscheidingen' van de Douane het ereteken toe aan de decorandus als bedoeld in artikel 1, lid e.
  2. Het ereteken wordt door of namens Onze Minister uitgereikt aan de decorandus.
  3. In geval van postume toekenning wordt het ereteken door of namens Onze Minister uitgereikt aan de directe nabestaande van de decorandus.

Artikel 9

  1. De kosten van het ereteken, baton, oorkonde en het draaginsigne komen ten laste van het Rijk.
  2. De kosten van onder meer de aanschaf van het miniatuurversiersel, opmaak van de modeldecoratie en opmaak van meerdere modeldecoraties en batons komen ten laste van de gedecoreerde.

Artikel 10

  1. Het ereteken kan door Onze Minister worden ingetrokken op grond van feiten of omstandigheden die bij de toekenning redelijkerwijs niet bekend konden zijn en op grond waarvan de toekenning niet zou hebben plaatsgehad of indien de drager naar zijn oordeel zich niet langer waardig toont.
  2. Na intrekking is de betrokken gedecoreerde niet langer gerechtigd de aan de toekenning verbonden versierselen te dragen en worden deze samen met de oorkonde onverwijld aan Onze Minister teruggezonden.

Artikel 11

Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag na de datum van uitgifte van de Staatscourant waarin het wordt geplaatst.

Artikel 12

Deze regeling wordt aangehaald als: Besluit ereteken voor verdienste Nederlandse Douane.

Onze Minister is belast met de uitvoering van dit besluit dat met de daarbij behorende nota van toelichting in de Staatscourant zal worden geplaatst en waarvan afschrift zal worden gezonden aan de Kanselier der Nederlandse Orden.

s-Gravenhage, 7 juni 2022

Willem-Alexander

De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

NOTA VAN TOELICHTING

Algemeen

Het ereteken voor verdienste Nederlandse Douane wordt ingesteld ter waardering van diegene die een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd dan wel zich gedurende een periode in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane, of voor de Douane en een ander onderdeel van het Ministerie van Financiën of voor de Douane en het Ministerie van Financiën, in nationaal of internationaal verband.

De toekenning van het ereteken geeft Onze Minister en het bevoegd gezag de mogelijkheid om op een bijzondere wijze erkenning en waardering te uiten voor een buitengewone prestatie of uitzonderlijke verdienstelijkheid van een ambtenaar, andere Nederlander of vreemdeling.

Onze Minister kan het ereteken ook postuum toekennen.

Met de formulering van de toekenningsredenen voor het ereteken is rekening gehouden dat er geen overlap ontstaat met de toekenningsredenen voor de staatsridderorden en andere staatsonderscheidingen.

De uitreiking van de decoratie heeft een sterk symbolische functie en waarde en versterkt de identiteit en de beroepstrots, binnen de Douane en daarbuiten.

Artikelsgewijs

Artikel 3

De instelling van drie graden maakt het mogelijk om met een herkenbare onderscheiding verdienstelijk gedrag in meerdere gradaties te belonen. Het maakt bovendien een evenwichtige toekenning van het ereteken mogelijk. De mate van 'uitzonderlijkheid', het belang, de periode van verdienstelijkheid en de reikwijdte van de prestaties zijn van belang voor het vaststellen van de gradatie. Verder mag er geen overlap bestaan met de toekenningsredenen voor de staatsridderorden en andere staatsonderscheidingen.

Een buitengewone prestatie en uitzonderlijke verdienstelijkheid zijn niet nader gespecificeerd, omdat het definiлren hiervan sterk afhangt van onder meer de omstandigheden, impact of effect en de reikwijdte. Omdat een waardering in hoge mate individueel wordt bepaald, is afgezien van het formuleren van nadere criteria. Een 'commissie van advies onderscheidingen' van de Douane speelt een sleutelrol bij de beoordeling en weging van de voordracht en advies over de gradatie van waardering. Als waarborg voor de objectiviteit van de toekenningen van het ereteken, wordt het toekenningsbeleid periodiek geлvalueerd door de bedoelde commissie, zoals bij onderscheidingen gebruikelijk is.

Tot de verbeelding spreekt zeker noodzakelijk handelen met gevaar voor eigen leven of welzijn (niet specifiek betreffend 'menslievend hulpbetoon'), maar ook kunnen onder meer een uitvinding of aanzienlijke besparing worden aangemerkt als een buitengewone prestatie.

De uitzonderlijke verdienstelijkheid, gedurende een periode van circa 3 tot 5 jaren die duidelijk uitstijgt boven datgene wat redelijkerwijs verwacht mag worden van de decorandus kan zich onder meer op operationeel gebied manifesteren, op het gebied van bedrijfsvoering, op leidinggevend gebied, op het gebied van bestuur of op collegiaal gebied. Gedacht kan worden aan onder meer diegene die (een deel van) de organisatie, project of programma op bijzondere wijze heeft geleid, diegene die een exceptionele bijdrage heeft geleverd aan een operatie of missie, aan een complex onderzoek of aan een bijzondere opdracht of er kan gedacht worden aan diegene die uitzonderlijk vernieuwend is geweest.

De uitzonderlijke prestatie of verdienstelijkheid moet duidelijk herkenbaar zijn en moet kunnen rekenen op groot draagvlak. De decorandi belichamen en vertegenwoordigen impliciet ten minste een of meer van de kernwaarden van de Douane die op de keerzijde van het ereteken zijn vermeld.

Een ereteken wordt eenmalig uitgereikt, maar de mogelijkheid bestaat dat de drager andermaal in aanmerking komt voor het ereteken. Gekozen is om in dat geval onderstaande systematiek van bevorderingen naar een ereteken met een hogere graad mogelijk te maken.

Zo worden de voorwaardelijke prestaties of verdiensten in reikwijdte en tijdsduur begrenst tot circa 8 jaren en wordt een duidelijk onderscheid gemaakt met de toekenningsredenen voor Koninklijke onderscheidingen. Zo wordt ook het meritocratische uitgangspunt geen geweld aangedaan én wordt uitholling van de ridderorden voorkomen.

Artikel 4

In lid 1 wordt beschreven dat zowel ambtenaren, andere Nederlanders als vreemdelingen in aanmerking komen voor toekenning van het ereteken. Met 'vreemdelingen' worden buitenlanders bedoeld.

In lid 2 wordt de mogelijkheid tot postuum decoreren beschreven, maar is nevenschikkend aan het decoreren van levende individuen en behoeft daarom benoeming in een apart lid.

Artikel 5

Het ereteken kent 3 graden en is van hoog tot laag vervaardigd van messing met respectievelijk een antiekgouden, antiekzilveren en antiekbronzen afwerking. Het is vormgegeven als achtpuntige ster (regulier octagram) met een middellijn van 35 millimeter en dikte van 3 millimeter. De sterpunten lopen van buiten naar binnen langs de lengteas omhoog in hoog reliлf (3D). De voorzijde van het stervormige ereteken toont in het midden in hoog reliлf (3D) een gelauwerde caduceus. De keerzijde vertoont gecentreerd, van boven naar beneden in reliëf (2D) de Latijnse woorden 'HONESTAS, PERITIA, AUDACIA en COOPERATIO' en rondom boven en onder in reliëf (2D) 'KONINKRIJK DER NEDERLANDEN'.

De baton en het draaginsigne worden overeenkomstig de graad van het ereteken van hoog naar laag uitgerust met respectievelijk een gouden, zilveren of bronzen palmtak. Vanwege de eeuwenoude afkomst van de Douane is gekozen voor een 'antiek' gouden, zilveren en bronzen afwerking van het ereteken en de palmtakken op de batons.

De achtpuntige ster staat symbool als 'oriëntatiepunt' en als 'gids'. Respectievelijk een richtpunt met waarden waarop wij ons mogen richten en de ster die wij als voorbeeld mogen volgen. Deze ster wordt ook wel geduid als 'Venus ster'. Venus is een oriëntatiepunt en wordt zowel de 'morgenster' als de 'avondster' genoemd, omdat zij na de zon en de maan het meest duidelijk en het langst waarneembaar is in een etmaal.

Met de achtpuntige ster als regulier octagram dat wordt verkregen door twee gelijkwaardige vierhoeken 45 graden geroteerd ten opzichte van elkaar te combineren wordt symbolisch ook wel universele balans & harmonie, evenwicht, proportionaliteit en stabiliteit tot uiting gebracht en staat ook symbool voor de wet van oorzaak en gevolg. Deze ster wordt ook gebruikt voor de rangtekens van het nieuwe douane-uniform dat in 2021 is ingevoerd.

De caduceus bestaat uit een gladde staf waarom zich 2 slangen naar boven winden met bovenop 2 vleugels en is ook afgebeeld op de kraagspiegels van het nieuwe douane-uniform. Het is het symbool van de handel, de welsprekendheid en de communicatie en ook dat van wijsheid, macht en autoriteit. De staf beschermde diegene die hem droeg en moest ongehinderd doorgang worden verleend.

In 1816 werd de caduceus als het muntteken gebruikt voor de in Utrecht geslagen Nederlandse munten. Verscheidene douaneorganisaties in de wereld gebruiken de caduceus in hun logo's en op hun uniformen.

De op de keerzijde van het ereteken afgebeelde Latijnse woorden 'HONESTAS, PERITIA, AUDACIA en COOPERATIO' zijn afgeleid van respectievelijk 'integer, deskundig, durf en samenwerken', de 4 kernwaarden van de Douane.

Honestas staat voor 'eerlijkheid, integriteit', Peritia staat voor 'bekwaamheid, vaardigheid, vakkundigheid, ervaring', Audacia staat voor 'durf, moed, dapperheid, koenheid' en Coopertio staat voor 'samenwerking'.

De decorandi excelleren in ten minste een of meer van deze kernwaarden van de Douane. Omdat de onderscheiding aan een ambtenaar, andere Nederlander of vreemdeling kan worden toegekend, is gekozen om de waarden in het Latijn te vermelden. De klassieke taal past ook bij de historie van de Douane. Omdat de onderscheiding aan zowel vrouwen als mannen kan worden uitgereikt, past het om de afgeleide Latijnse vertaling als zelfstandig naamwoord te formuleren.

Het versiersel is door middel van een ring bevestigd aan een moiré lint van 27 millimeter breed en verdeeld in 27 banen van elk 1 millimeter. De kern of het midden van het lint wordt gekenmerkt door een baan van 5 mm in oranje (in de HEX-kleurcode #FF7F00, PMS 151) gelijk aan de Nederlandse oranje wimpel. Aan weerszijden wordt deze baan geflankeerd door een baan van elk 5 mm uitgevoerd in wit (in de HEX-kleurcode #FFFFFF). Het visueel opvallende witte vlak met daarin de gecentreerde oranje baan staat symbool voor de banier met officiële status die in 2022 door Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander aan de Douane is toegekend.

Aan weerszijden worden de witte banen geflankeerd door een baan van elk 3 mm uitgevoerd in het 'Rijkshuisstijl Mintgroen' (in de HEX-kleurcode #76D2B6, beste match PMS 338), de formele communicatiekleur van de Douane.

De randen van het lint worden aan weerszijden gekenmerkt door een baan van elk 3 mm uitgevoerd in 'Rijksoverheid (lichter) Blauw' (in de HEX-kleurcode #00558C, PMS 7462), waarmee de Rijksoverheid wordt gesymboliseerd en waarvan de Douane deel uitmaakt. Dit blauw maakt ook onderdeel uit van de Rijkshuisstijl en is geпnspireerd op het Nederlandse licht. De kleur is ook het blauw van rust en betrouwbaarheid, maar ook van traditie en blijvende waarden en van harmonie en evenwicht.

Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander heeft in 2022 aan de Douane een banier toegekend, omdat de Douane zich naar zijn oordeel heeft onderscheiden. Het is de hoogste vorm van erkenning voor een eenheid vanuit de Nederlandse constitutionele monarchie. Hiervoor zijn kleine en hoogste offers gebracht en juist alle daden, inspanning, doorzettingsvermogen en daarmee gepaard gaande betrokkenheid en loyaliteit van de Douane in de Nederlandse samenleving, vormen het verheven element waar erkenning voor wordt verleend.

Passend bij het ereteken als hoogste staatsonderscheiding voor de Douane wordt de verbinding gemaakt met eredoek dat door de Koning aan de Douane is toegekend. Symbolisch komt dat op het lint tot uitdrukking met het opvallende witte vlak met daarin de gecentreerde oranje baan. Dat witte vlak staat symbool voor de douanebanier die in dezelfde kleur is uitgevoerd. Wit is een kleur die voor veel geornamenteerde vaandels uit de tijd van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vanaf ca. 1586 is gebruikt en wit is ook de kleur van het doek van de huidige Rijksstandaard. De oranje baan staat symbool voor de verbondenheid met de Koning als symbool van de Nederlandse samenleving en verbondenheid met het Huis van Oranje-Nassau. Zoals de oranjetaken en -appelen die de banier aan weerszijden versierd in de hoeken van de kwartieren.

Op grond van het 'Provisioneel Accoord' van 14 juni 1597, dat elk jaar stilzwijgend wordt verlengd, krijgen de Staten-Generaal als soevereine macht formeel de supervisie over de admiraliteiten van Rotterdam, Zeeland, Amsterdam, West-Friesland en Friesland en voeren zij opperdirectie over de generaliteitsgeldmiddelen te land en te water. Dit betekent concreet dat zij onder meer de tarieven voor de 'convooien en licenten' vaststellen, de instructies voor de ambtenaren van de 'convooien en licenten' opstellen, deze laten innen in de zeehavens, aan de grensrivieren en in de grensplaatsen in het oosten, en op voordracht de hoge ambtenaren van de admiraliteitscolleges benoemen. Met de resolutie van de Staten-Generaal van 14 juni 1597 is de basis gelegd voor een landelijke dienst voor de heffing van de convooi- en licentrechten 'Convoyen ende Licenten tot dienst van de Generaliteyt ende contentement van de Vereenichde Provinciën' die historisch gezien beschouwd moet worden als de voorloper van de huidige douanedienst.

Maurits van Nassau, graaf van Nassau, stadhouder en later Prins van Oranje heeft in zijn functie als admiraal-generaal van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een initiлrende en bemiddelende rol voor bovenstaande ontwikkeling vervuld en was van de admiraliteitscolleges hoofd en president. Strikt genomen bekleedde Maurits van Nassau het hoogste gezag over de eerste soevereine voorloper van de huidige Douane.

De Nederlandse Douane is sinds 1 januari 2021 een zelfstandig directoraat-generaal van het Ministerie van Financiën. Als oudste civiele rijksdienst van Nederland met haar wortels tot in de 16e eeuw en als een van de meest moderne en efficiënte douanediensten ter wereld ontbrak in de organisatie een symbool van aanzien, trots en onderlinge verbondenheid als representatie van de gehele dienst in het heden, verleden en in de toekomst, met impliciete waarden als loyaliteit, volharding, trouw, integriteit en verbondenheid met de Koning. Het eredoek in de vorm van een banier met officiлle status geeft daar invulling aan en vormt een bron van trots en bezieling.

Artikel 6, lid 4

In plaats van de draagwijze als omschreven in artikel 6, lid 2 kan diegene aan wie het ereteken is toegekend gehouden zijn aan andere richtlijnen van de draagwijze. Onze Minister immers, kan het ereteken aan zowel ambtenaren, andere Nederlanders als aan vreemdelingen toekennen. Voor in het bijzonder buitenlandse geüniformeerden gelden andere tenuevoorschriften.

Artikel 7

Tekst oorkonde bij toekenning van het ereteken.

Ereteken voor verdienste Nederlandse Douane

De directeur-generaal, daartoe gemachtigd door de Minister van Financiën, verleent hierbij als blijk van waardering voor (een uitzonderlijke prestatie / uitzonderlijke verdienstelijkheid voor de Douane / voor de Douane en een ander onderdeel van het Ministerie van Financiлn / voor de Douane en het Ministerie van Financiën, in nationaal of internationaal verband), het ereteken voor verdienste Nederlandse Douane in (BRONS / ZILVER / GOUD) aan (naam decorandus)

Gegeven te (standplaats bevoegd gezag) op (datum)

De directeur-generaal Douane (handtekening)

Artikel 8, lid 1

Eenieder kan diegene voordragen voor toekenning van het ereteken die een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd dan wel zich gedurende een periode in een functie of een rol op uitzonderlijke wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de Douane, of voor de Douane en een ander onderdeel van het Ministerie van Financiën of voor de Douane en het Ministerie van Financiën, in nationaal of internationaal verband.

Het bevoegd gezag laat zich adviseren over voordrachten voor en toekenning van het ereteken door een 'commissie van advies onderscheidingen' van de Douane.

De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries