Home -> Medailles -> Militaire verenigingen -> Onderscheidingstekens van de Bond "Insulinde"

De Bond "Insulinde"

Insulinde was ooit een populaire Nederlandse koosnaam voor Indonesië. De betekenis komt uit het Latijn en is een samenvoeging van twee woorden: ‘insula’ (eiland) en ‘indiae’ (Indië). De naam werd in het leven geroepen door Multatuli (een pseudoniem voor Eduard Douwes Dekker (1820-1887)), welke de naam voor het eerst gebruikte in zijn beroemde werk Max Havelaar.

In de jaren 1870-1940 werden er diverse organisaties met de naam ‘Insulinde’ opgericht. De meeste van deze organisaties bestaan tegenwoordig niet meer. Een van die organisaties is de “Bond "Insulinde”, vereeniging van gepensionneerde en gegageerde militairen beneden den rang van officier, van land- en zeemacht en van koloniën”.

Deze Bond "Insulinde" werd met ingang van 1 oktober 1894 opgericht. Haar statuten werden goedgekeurd bij Koninklijk besluit no. 40 van 8 november 1895. Het doel van de bond is bij oprichting:

  1. de toewijding aan vorstenhuis en vaderland;
  2. alle eerbied voor de regerende autoriteiten in 't algemeen;
  3. behartiging der stoffelijke belangen van zijn leden, met uitsluiting van alle politieke belangen;
  4. het verlenen van geldelijke uitkeringen aan weduwen en wezen van leden van de bond.

Om dit laatste doel te verwezenlijken beschikt de bond over een Weduwen- en Weezenfonds. Om het Weduwen- en Weezenfonds van geld te voorzien wordt een deel van het lidgeld in het fonds gestopt. Daarnaast organiseert de Bond openbare geldinzamelacties en wordt er één keer per jaar in de grotere steden van Nederland ten bate van het fonds gecollecteerd.

De bond kende een aantal soorten lidmaatschappen. Zo waren er:

  1. Gewone leden
    Gepensioneerde of gegageerde militairen beneden de rang van officier, niet ouder dan 50 jaar en van goed zedelijk gedrag;
  2. Ereleden
    Hooggeplaatste personen die de bond wensen te steunen;
  3. Leden van verdienste
    Zij die zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor de bond;
  4. Beschermers / beschermsters
    Zij die de bond door een vaste jaarlijkse bijdrage van f 5 of hoger steunen;
  5. Donateurs / donatrices
    Een ieder die bereid is de bond te steunen met een jaarlijkse bijdrage van ten minste f 2,40.

Het draag- of onderscheidingsteken

Over het onderscheidingsteken vermelden de statuten:

"Art. 10.
Het onderscheidingsteeken van den bond bestaat uit eene zeskantige ster, met de beeltenis van Hare Majesteit Koningin Wilhelmina in het midden en de woorden: ,,de Bond Insulinde" op de hoeken, waarboven eene kroon en hangende aan het nationale lint, rood, wit en blauw en oranje.
"

Over het dragen van het onderscheidingsteken bepaalt artikel 27 van het Huishoudelijk Reglement:
"Zij die als lid van den Bond worden aangenomen, moeten zich vóór de installatie bij den 1sten penningmeester, tegen den vastgestelden prijs voorzien van Insigne, Reglementen en Bondslied en tevens de inleg, ten bedrage van f 1,- voor het Weduwen- en Weezenfonds voldoen.
De leden zijn verplicht het Insigne ter vergadering duidelijk zichtbaar te dragen, en zal bij nalatigheid hiervan, een boete worden opgelegd van 5 cent, ten voordeele van het Weduwen- en Weezenfonds.
"

Er zijn twee verschillende types van het onderscheidingsteken te onderscheiden.

Type 1
26 millimeter breed, 38 millimeter hoog (inclusief het oogje voor de ring). De metaalsoort is vermoedelijk aluminium.

De voorzijde vertoont in het midden een gepareld medaillon, waarbinnen een naar rechts gewende afbeelding van Koningin Wilhelmina, met lang los haar. Op de punten van de ster staat, vanaf de bovenste punt, met de klok mee te lezen: "DE / BND / IN / SU / LIN / DE".

De keerzijde is blanco, met gravure: "J.D. Posthumus / Graveur / Amsterdam".

Naar het batonoverzicht

Het lint is 35 millimeter breed en heeft vier banen geeloranje, rood, wit en lichtblauw. Het lint is bevestigd aan het kruis door middel van een oog, welke zich aan de bovenzijde van de kroon bevindt, en een kleinere en grotere ring.

Type 1, miniatuur
De vormgeving van de miniatuur is gelijk aan het model type 1. De ster is 16 millimeter breed en 23 millimeter hoog (inclusief het oogje voor de ring).

Het lint is 13 millimeter breed.

Type 2, model a
26 millimeter breed, 38 millimeter hoog (inclusief ringbevestiging).

Deze variant onderscheidt zich van type 1 in het medaillon. De afbeelding van Koningin Wilhelmina is nu met opgestoken haar en naar links gericht. De kroon is kleiner van formaat.
De keerzijde is vlak, met in het midden een verdiept cirkelvormig vlak.

Het lint is 27 millimeter breed.

Type 2, model b
26 millimeter breed, 36 millimeter hoog.

Model b onderscheidt zich van model a in de keerzijde. In plaats van het verdiepte cirkelvormige vlak is hier duidelijk de uitstansing te zien van de parels en het portret van Hare Majesteit. Tevens is de bevestiging van de ring anders.

Onderscheidingsteken van de Bond Insulinde, type 2b

Onderscheidingsteken voor bestuursleden

In artikel 10 van de Statuten staat vermeld:
"Het Bestuur draagt bovendien een medaille van zilver, waarop de inscriptie ,,Insulinde", aan de eene zijde, en de functie die elk zijner leden bekleedt, aan de andere zijde."

Onderscheidingsteken voor "Leden van Orde"

Artikel 30 van het Huishoudelijk Reglement bepaalt dat "Voor de handhaving der orde en het Bestuur behulpzaam te zijn bij de vergadering of andere gelegenheden, worden jaarlijksch door de vergadering in Januari, vier leden aangewezen, die de naam dragen van: ,,Leden van Orde."
Het duidelijk zichtbaar dragen van een voor hen bestemd onderscheidingsteeken, in vergaderingen of andere gelegenheden, is verplichtend.
"


Bronnen

Stadsarchief Amsterdam, toegang 400 (Archief van de Sociale Raad en rechtsvoorgangers), inventarisnummer 2246 (Bond Insulinde; Vereniging van gepensioneerde en gegareerde militairen beneden de rang van officier van de land- en zeemacht in de koloniën (156)).

Glissenaar, F. (z.j.). DD. Het leven van E.F.E. Douwes Dekker. Hilversum: Uitgeverij Verloren.
Müller, E.H. (2013, juni). De Bond "Insulinde" en haar onderscheidingstekenen. Decorare, 29, p. 26-31.

archiefeemland.courant.nu
kranten.kb.nl
nl.wikipedia.org
www.noord-hollandsarchief.nl

Met dank aan Erik Hovinga.